Bir iniş takımının görevleri; yer manevraları sırasında uçağı desteklemek, titreşimi azaltmak ve iniş şoklarını sönümlemektir. Gerektiğinde uçağa yerde yön verme ve frenleme işlevlerini de yerine getirir. Bu hedeflere, iniş takımının takıldığı uçak tipine ve gereken karmaşıklık derecesine bağlı olarak birçok farklı tasarımla ulaşılır. Günümüz modern uçaklarında iniş takımları, burun ve ana iniş takımlarından meydana gelir. Ana iniş takımlarında frenleme işlemleri gerçekleştirilirken, burun iniş takımlarında steering işlemleri gerçekleştirilir.

Işık Yoğunluğu Birimleri

Mum gücü

Bir mum gücü, bir mumun yoğunluğuna sahip bir ışığın yayma gücüdür. Bu birim, 1948 yılında kandela ile değiştirildiği için artık kullanılmamaktadır. 1 mum gücü yaklaşık 0,981 kandelaya eşittir.

Kandela

Işık yoğunluğunu ölçmek için kullanılan standart birim kandeladır. Kandela, ışık yayılımının gücünü gösterir.

Lümen

Bir ışık kaynağı tarafından üretilen ışık akısını ölçmek için kullanılan standart birim Lümendir. Lümen, yayılan ışık miktarını ifade eder. Bir lümen, yayılan ışığın toplam akısını temsil eder ve kandela cinsinden yoğunluğun, ışığın yayıldığı steradyan cinsinden tam açı (bir kürenin 4π’si) ile çarpılmasıyla elde edilir.

Lüks

Metrekare başına 1 lümen ışık akısına eşit olan, türetilmiş bir SI aydınlatma birimidir. Lüks, bir alanın aydınlatmasını gösterir. “lx” ile sembolize edilir. 

Steradyan

Steradyan, sembolü sr olan, SI uzay açısı birimidir. Üç boyutlu uzayda iki boyutlu açısal aralıkları tanımlamak için kullanılır, radyanın bir düzlemdeki açıları tanımlamasına benzer şekilde. Steradyan, birim küre merkezinde, yüzeyindeki birim alan tarafından oluşturulan tam açı olarak tanımlanabilir. Yarıçapı r olan genel bir küre için, alanı A = r2 olan yüzeyinin herhangi bir kısmı bir steradyan oluşturur.

Dış aydınlatma

Genel

Çeşitli dış aydınlatma sistemleri bulunmaktadır. Bunlar arasında konum, iniş, taksi, çarpışma önleme ve kanat inceleme ışıkları sayılabilir.

Dış aydınlatma sistemi çeşitli işlevleri yerine getirir:

• pisti ve taksi yolunu aydınlatmak;

• kanat ön kenarlarını ve motor hava girişlerini aydınlatmak;

• uçağın konumunu ve yönünü belirtmek; ve

• uçuş sırasında ve yerde çarpışma riskini azaltmak.

Dış aydınlatma, genellikle pilotun baş üstü panelinin alt kenarı boyunca bulunan anahtarlarla kontrol edilir. Dış aydınlatma şu ışıklar tarafından sağlanır:

• kanat tarama ışıkları;

• iniş ışıkları;

• pist dönüş ışıkları;

• burun iniş takımı taksi ışığı;

• sabit konum (navigasyon) ışıkları;

• strobe (hızlı tekrarlanan elektronik flaş) konum (navigasyon) ışıkları;

• çarpışma önleyici ışıklar; ve

• bazı uçaklarda logo ışıkları.

Dış ışıklar, uçağın dış tarafına takılan ışıklardır. Bu ışıkların bazıları:

• uçağın daha kolay görülmesini sağlar;

• uçağın çevresindeki alanları aydınlatır; ve

• uçağın dış yüzeylerini aydınlatır.

Taksi Işıkları

Çoğu uçağın burun iniş takımı dikmesinde parlak beyaz bir lamba bulunur. Bu ışık, genellikle uçak yerde hareket halindeyken taksi, kalkış ve iniş sırasında daha iyi görünürlük sağlamak için açılır. Burun iniş takımı taksi ışığı, burun tekerleklerinin işaret ettiği yöndeki alana aydınlatma sağlar. Bu ışık, burun iniş takımı dikmesine takılır ve burun tekerlekleriyle birlikte döner.

Bu tür ünitelerin güç değeri normalde iniş lambalarınınkinden daha düşüktür, tipik olarak 250 W’tır ve gerekli besleme DC veya AC’dir. Bazı tasarımlarda, taksi lambasının işlevi iniş lambasının işleviyle birleştirilir ve lamba ünitesi, biri 600 W, diğeri 400 W olmak üzere iki filamandan oluşur. Tipik olarak, her iki filaman da iniş için aydınlatma sağlayabilir ve taksi için sadece 400 W filaman kullanılır.

İniş Işıkları

Parlak beyaz iniş ışıkları, iniş yaklaşması sırasında görüşü iyileştirmek için genellikle çoğu uçağa takılır. Bu ışıklar, aydınlatması yetersiz havaalanlarında pistin aydınlatılması için de kullanılabilir. Genellikle gece inişleri için gereklidir, ancak uçağın daha kolay fark edilmesini sağlamak için gündüzleri de sıklıkla kullanılır. Bu ışıkların kullanımı yaygın olmakla birlikte, konumları uçaktan uçağa değişebilir. 

İniş ışıkları kanat kökünde, kanadın dış tarafında veya ön gövde boyunca herhangi bir yerde bulunabilir. Bazı uçaklar, bu konumlardan birden fazlasında birden fazla iniş ışığı seti ile donatılmıştır. Örneğin Boeing 737, kanat kökünde iç iniş ışıkları ve dış kanat kapaklarında dış iniş ışıkları bulunur. Güç, 115 voltluk AC buslardan step-down transformatörler (gelen elektrik voltajını belli bir aralıkta düşürerek elektrikli beslenmeyi sağlayan transformatör) aracılığıyla sağlanır. Step-down transformatörleri, ışıkların çalışması için 28 voltluk AC çıkış sağlar.

Pist Dönüş Işıkları

Genellikle kanat kökünün ön kenarında bulunan bu parlak beyaz lambalar, taksi sırasında ve pistten çıkarken yan ve ön aydınlatma sağlamak için tasarlanmıştır. Bu ışıklar, aydınlatmanın yetersiz olduğu havaalanlarında çok kullanışlıdır. Daha fazla görüş gerektiren durumlarda, bu ışıklar uçuş sırasında da kullanılabilir.

Bazı uçaklarda, her bir dış kanat kenarı flap kaportasına bir dış kanat iniş lambası takılmıştır. Lambalar yaklaşık 30 derece dışa doğru parlar ve 50 derecelik bir ışın genişliğine sahiptir. Pist dönüş ışıklarına güç, 28 V AC otobüslerden sağlanır.

Kanat Tarama Işıkları

Kanat tarama ışıkları, kanadın ön kenarına aydınlatma sağlar. Bu ışıklar, gövdenin her iki yanında, her kanadın önündeki bir konuma monte edilmiştir.

Kanat Işıkları

Birçok yolcu uçağı, uçuş sırasında kanadı ve motor direklerini aydınlatmak için kullanılabilen, kanadın ön kenarının kökü boyunca yer alan ışıklara sahiptir. Bu ışıklar, uçağın kalkış ve iniş sırasında daha görünür olmasını sağlamak veya uçuş sırasında kanatlarda hasar olup olmadığını kontrol etmek için kullanılabilir. Pilotlar ayrıca kanat ışıklarını, bulutların içinden uçarken kanatlarda ve kanatçıklarda birikebilecek buz birikintilerini kontrol etmek için de kullanabilirler.

Logo Işıkları

Bu ışıklar zorunlu değildir, ancak çoğu ticari uçakta yaygın olarak kullanılır. Işıklar genellikle yatay stabilizatörün yüzeyinde veya uçlarında bulunur. Sabit beyaz ışıklar, dikey kuyrukta boyanmış şirket logosunu aydınlatmak için kullanılır. Reklam için yararlı olsalar da bu ışıkların temel amacı güvenliktir, çünkü parlak ışıklar uçağın daha görünür olmasını sağlar.

İniş Takımları Kompartıman Işıkları

Bazı uçaklar, burun ve ana tekerlek yuvalarında ek ışıklarla donatılmıştır. Bu ışıklar, öncelikle yer personelinin gece uçakta uçuş öncesi incelemeleri yapmasına yardımcı olmak için sağlanır.

Işık Kaynakları

Genel

Eski aydınlatma teknolojisi, filaman aydınlatma ve halojen aydınlatmanın “akkor prensibini” içerir. Akkor ampul, akkor lamba veya akkor ışık küresi, içinden geçen elektrik akımıyla yüksek sıcaklığa ısıtılan ve parlayana kadar ışık üreten bir elektrik ışığıdır. Sıcak filaman, inert gazla doldurulmuş veya boşaltılmış bir cam ampul ile havadaki oksidasyondan korunur. Halojen lambada filaman buharlaşması; yeniden metal buharını filaman üzerinde biriktiren ve ömrünü uzatan kimyasal bir işlemle önlenir. Ampul, cama gömülü besleme terminalleri veya teller sayesinde elektrik akımı ile beslenir.

Akkor ampuller, diğer birçok modern ampul türünden daha az verimlidir; çoğu akkor ampul, kullandıkları enerjinin %5’inden azını görünür ışığa dönüştürür (kalan enerji ısıya dönüştürülür).

Modern uçaklarda, dış aydınlatma için üç tür ışık kaynağı kullanılır.

• Yüksek yoğunluklu deşarj (HID) ampuller

• Zenon flaş tüpleri

• Işık yayan diyotlar (LED)

LED ve HID’nin avantajları

Akkor lambalar yerine HID ve LED lambalar kullanmak, dört gruba ayrılan çeşitli avantajlar sağlar.

Elektrik verimliliği ile ilgili avantajlar:

• Kızılötesi emisyonun neredeyse hiç olmaması nedeniyle daha az ısı yayılımı.

• Daha az güç tüketimi.

Işık kalitesiyle ilgili avantajlar:

• Ampulün eskimesi olmadığı için renk bozulması daha azdır.

• HID ve LED ışık rengi, göz hassasiyetine daha uygundur ve akkor lambanın ışığından daha parlaktır.

Boyut ve titreşimlerle ilgili avantajlar:

• Kırılgan filaman olmadığı için titreşime karşı hassasiyet daha azdır.

• Daha küçük lambalar, uçak konturuna daha iyi uyum sağlar.

Bakımla ilgili avantajlar:

• Önemli ölçüde daha uzun ömür, daha az bakım işlemi ve bakım maliyetlerinde azalma anlamına gelir.

• HID lambalar, akkor lambalara kıyasla önemli ölçüde daha uzun ömürlüdür. Ortalama olarak, HID lambaların ömrü 20 kat daha uzundur.

• HID lambaların ışığı, akkor lambaların ışığından daha beyazdır, dolayısıyla HID ışığı diğer ışıklardan daha parlak görünür.

• LED lambalar, akkor lambalara kıyasla önemli ölçüde daha uzun ömürlüdür. Ortalama olarak, bir LED lambanın ömrü 100 kat daha uzundur.

• Artık renkli filtreler yoktur. Akkor ampuller, renkli lensler veya filtreler tarafından engellenen ışıkta büyük miktarda enerji israf eder. Ancak LED’ler, enerjilerinin yüzde 100’ünü renkli ışık olarak verir.

Konum (Navigasyon) Işıkları

Konum ışıkları, gece operasyonları sırasında bir uçağın konumunu belirtmek için kullanılır. Pilotlar, konum ışıklarından başka bir uçağın konumunu tespit edebildikleri takdirde, o uçağın etrafında güvenli bir şekilde seyir yapabilirler; bu nedenle konum ışıkları genellikle navigasyon ışıkları olarak adlandırılır. Her bir kanat ucunda ve uçağın kuyruğunda bir veya daha fazla konum ışığı bulunmalıdır. Sağ kanat ucunda yeşil renkli bir ışık, sol kanat ucunda kırmızı bir ışık ve kuyrukta beyaz bir ışık bulunmalıdır. Bu ışıklar, gece uçuşu için sertifikalandırılmış tüm uçaklarda bulunmalıdır.

Başlangıçta, seyir ışıklarının sabit bir ışık yayması gerekiyordu, ancak dikkat çekme işlevini iyileştirmek için, sonraki mevzuat ışıkların kontrollü bir sırayla yanıp sönmesini zorunlu kıldı. Ancak, yanıp sönen çarpışma önleyici işaret lambalarının kullanılmaya başlanmasının ardından, yanıp sönen seyir lambaları zorunluluğu kaldırılmış ve sabit ışık zorunluluğu yeniden getirilmiştir. Bu nedenle, belirli bir ağırlık kriterinin altında olan ve mevcut yönetmelikler yürürlüğe girmeden önce tescil edilmiş bazı uçaklarda hala yanıp sönen seyir lambaları bulunabilir. Ticari uçaklarda, çift sistem sayesinde bir ampul arızalandığında ikinci sistem seçilebilir. Ampul değişimi daha sonra uygun bir zamanda yapılabilir.

Sabit konum ışıkları, uçağın yönünü ve durumunu gösterir. Bu 28 voltluk ışıklar her kanat ucuna takılmıştır. Her kanat ucundaki bir ışık arkaya doğru bakar ve beyazdır. Diğer ışıklar dışa doğru bakar ve sol kanat ucunda kırmızı, sağ kanat ucunda yeşil renktedir.

Strobe Konum Işıkları

Strobe konum ışığı bazen her kanat ucuna ve gövde kuyruk konisine takılır. Bu beyaz ışıklar, uçağın konumunu göstermek için dakikada yaklaşık 60 kez yanıp söner. Strobe konum ışıkları 115 V AC ile çalışır. Strobe konum ışıkları, genellikle pilotun baş üstü panelinde bulunan bir anahtarla kontrol edilir.

Bazı uçaklarda bu aydınlatma anahtarının adı “POSITION” (Konum), diğer uçaklarda ise “STROBE” şeklindedir. Aydınlatma anahtarında “otomatik” konumu bulunan uçaklarda; “AUTO” konumunda, ışıklar yer algılama rölesi tarafından kontrol edilir.

• Uçak havadayken ışıklar otomatik olarak yanar.

• Uçak yerdeyken ışıklar otomatik olarak söner. “OFF” konumunda ışıklar söner.

Çarpışma Önleyici Işık

Çarpışma önleyici ışıklar genellikle iki tiptendir:

• Dikey stabilizatörün üstünde veya gövdenin üstünde veya altında bulunan dönen çakar (eski uçaklarda)

• Yanıp sönen flaş ışığı (strobe)

Döner Far Tipi

Tahrik aktarma sistemi genellikle dişli ve pinyon tipindedir ve belirli bir redüksiyon oranına sahiptir. Tüm bileşenler kırmızı cam kapakla çevrili bir montaj içinde bulunur. Döner lambaların motor hızı ve dişli tahrik oranları, yansıtıcı veya lamba ünitesinin, duruma göre, sabit bir frekansta dönen bir ışık huzmesi oluşturmak üzere çalıştırılmasına uygundur. Tipik hızlar 40-45 dev/dk olup, 80-90 Hz/dk’lık bir yanıp sönme frekansı sağlar.  

Strobe Aydınlatma

Strobe ışığı, yaklaşık 400 V gerektiren bir zenon tüpü tarafından üretilen son derece parlak bir flaşa sahiptir. Yüksek voltaj, bu yüksek voltajı elde etmek için bir kondansatör şarj sistemi kullanan strobe güç kaynağı tarafından üretilir.

Modern uçaklarda üç adet beyaz strobe ışığı bulunması zorunludur – her kanatta bir tane ve kuyrukta bir tane. Strobe ışıklarının ve çarpışma önleyici ışıkların koordineli olarak yanıp sönmesi, güç kaynağı üniteleri arasındaki senkronizasyon bağlantısı ile kontrol edilir. Zenon flaş tüpü düzeneğine uygulanan voltaj tehlikelidir.

Strobe yüksek yoğunluklu aydınlatma, enerji depolama kondansatörleri ölümcül olabilecek voltajlara şarj edildiğinden, bakım personeli için tehlikeli olabilir. Bu nedenle, devre enerjisiz hale getirildikten sonra kondansatörlerin boşalması için en az iki dakika beklenmelidir. Ayrıca, yüksek yoğunluklu ışığa doğrudan bakmanın gözlere zarar verebileceği unutulmamalıdır.

Uçağın boyutuna bağlı olarak, kanat uçlarına geleneksel kırmızı çakarları desteklemek için flaşör aydınlatma takılabilir veya kontrolörler ve flaşör zamanlama ünitesi tarafından yanıp sönme sırasına göre kontrol edilen “eksiksiz bir flaşör tipi çarpışma önleyici yüksek yoğunluklu aydınlatma sistemi” olarak birlikte kullanılabilir.

Bu tür aydınlatma sistemi, kondansatör deşarjlı flaş tüpü prensibine dayanmaktadır. Işık ünitesi, esasen bir kondansatörden oluşan bir güç kaynağı ünitesine bağlı, zenon gazı ile doldurulmuş bir kuvars veya cam tüp şeklindedir ve 28 V DC veya 115 V AC giriş gücünü, genellikle yaklaşık 450 V olan yüksek bir DC çıkışına dönüştürür. Kondansatör bu voltaja şarj edilir ve zenonla doldurulmuş tüpteki iki elektrot arasında periyodik olarak deşarj edilir, bu enerji karakteristik mavi-beyaz renkte etkili bir yüksek yoğunluklu flaş ışığı üretir.

Kırmızı yanıp sönen çarpışma önleyici ışıklar, kanat ön kenarının arkasındaki uçak gövdelerinin üstüne ve altına monte edilir veya hafif uçakların dikey stabilizatörünün üstüne tek bir çakar monte edilir. Kokpitteki “ÇARPIŞMA ÖNLEYİCİ” ışık anahtarı ile kontrol sağlanır.

Üst Çarpışma Önleyici Işık

Işık, gövdenin üst kısmındaki bir kesikten monte edilir. Işık tesisatı üç temel bileşenden oluşur.

Işık tertibatı, parabolik bir reflektörü çevreleyen bir zenon ark flaş tüpünden (lamba) oluşur. Reflektör, ışık demetini yatay olarak yönlendirir. Reflektör ve lamba, bir zamanlama devresi ve bir güç kaynağı içeren transistörlü bir üniteye monte edilmiştir.

Zamanlama devresi, flaş hızını saniyede yaklaşık bir flaş olacak şekilde kontrol eder. Işık düzeneği, tavan panelini indirerek, dört tutma somununu gevşeterek, ışık düzeneğini çekerek ve elektrik kablolarını ayırarak, lambanın değiştirilmesi veya yenilenmesi için uçağın içinden çıkarılır. 115 V AC bus, ışığın çalışması için elektrik gücü sağlar.

Alt Çarpışma Önleyici Işık

Alt ışık montajı, üst ışığa benzer. Işık, gövdenin altındaki bir kesikten monte edilir. Gövdenin içindeki bir tava, ışık tertibatı ve yakıt buharı izolasyonu için bir alan sağlar. 115 V AC bus, ışığın çalışması için elektrik gücü sağlar.