Hem telefonun hem de telsiz telefonun İngiliz icadı olması nedeni ile kodlama alfabeleri de İngilizler tarafından yaygın olarak kullanıldı. Peki havacılık dilinde? Ben diyorum ‘zebra’, sen diyorsun ‘zulu’...
Amerikan Sivil Havacılık Otoritesi FAA, Sivil Havacılık tarihinde yaşanan kazalardan ders alınması için ‘lessonslearned. faa.gov’ web adresinde sivil havacılık kazalarını farklı sınıflandırarak kategorilere arşivliyor. Bu göre siteyi incelerken havacılık tarihinin ilk jet motorlu yolcu uçakları olan İngiliz de Havilland firmasının Comet uçaklarının metal yorgunluğundan kaynaklandığı sonradan anlaşılan esrarengiz kazaları (*) hakkında 1954 yılında yazılmış bir araştırma raporu ilgimi çekti.
Raporda G-ALYY tescilli Comet uçağını belirtmek için sürekli olarak ‘yoke yoke’ kelimeleri kullanılıyordu. Günümüzde kullandığımız ‘yankee’ kelimesinin yerine 1954 yılında ‘yoke’ kelimesinin kullanılıyor olması diğer harfler için de farklı kelimelerin kullanılıyor olabileceğine işaret ediyordu.
Hem telefonun hem de telsiz telefonun İngiliz icadı olması nedeni ile kodlama alfabeleri de İngilizler tarafından yaygın olarak kullanıldı.
Birinci Dünya Savaşı’nda kullanılan ‘İngiliz Donanma Alfabesi’nde yiyeceklerin (elma, tereyağı, ceviz, portakal, puding, şeker, sirke gibi) ve erkek isimlerinin (George, Harry, Tommy, Edward, Freddie, Johnnie, Charlie gibi) yaygın olarak kullanıldığı görülmekteydi.
Birinci Dünya Savaşı’nda Batı Cephesi’nde kullanılan kodlamanın donanma kodlamasından alfabedeki her iki harfin biri için farklı olduğu görülmekteydi. Örneğin B harfi için ‘Butter’ (tereyağı) kelimesi yerine ‘Beer’ (bira) kelimesini, V harfi için de ‘Vinegar’ (sirke) yerine Vic (victor kelimesinin ilk üç harfi) kelimesini kullanıyorlardı.
İngiliz Hava Kuvvetleri’nin 1924 yılından 1956 yılına kadar kullandığı ‘Telsiz Alfabesi’ (RAF Radio Alphabet) ise ‘Donanma Alfabesi’ ile ‘Batı Cephesi Alfabesi’nin bir karışımı gibiydi. Y harfi için ‘Yoke’ kelimesi de bu alfabede kullanılıyordu. Bu alfabeyi kullanıyor olsa idik, TC-JYK uçağını ‘Johnny-Yoke-King’ olarak kodlayacaktık.
Uluslararası olarak kabul gören ilk alfabede ise harflerin şehir ve bölge isimleri ile kodlandığı görülmektedir. Türkçe kodlamada kullandığımız Adana, Bursa, Ceyhan, Çanakkale, Diyarbakır gibi burada da Amsterdam, Baltimore, Casablanka ve Denmark vardır. Biz G harfini Gaziantep olarak kodlarken G harfi için ‘Gelibolu’ (Gallipolu) adını kullanmaları Batı ülkelerinin Çanakkale Savaşları’ndan nasıl etkilendiklerini göstermesi açısından ilginçtir.
‘NATO Fonetik Alfabesi’ ise 1950’lerde geliştirilmiştir ve günümüzde de havacılık için bu alfabe kullanılmaktadır.
Comet Aircrash Investigation- Youtube Video (https://www.youtube.com/watch?v=DjQZMEpjR-k)