Kapalıçarşı, 1460 yılında Fatih Sultan Mehmet döneminde temelleri atılan
ve bugün yaklaşık 4.000 dükkânıyla dünyanın en büyük ve en eski kapalı çarşılarından biri olan, yüzyıllar boyunca Osmanlı’nın ticaret ve hazine merkezi olarak hizmet vermiş, günümüzde ise milyonlarca ziyaretçiyi ağırlayan İstanbul’un en önemli tarihi ve kültürel simgelerinden biridir.

 

Yıl 1460. Fatih Sultan Mehmet döneminde yapımına başlanmış, Nuruosmaniye, Mercan ve Beyazıt arasında yer alan o ünlü Kapalıçarşı’dayım bu ay. 1894 yılında yaşanan deprem ile yıkılan çarşı, Sultan Abdülhamid döneminde onarılarak bugünkü halini almıştır.

Kapalıçarşı’da 30.700 metrekare alanda, tonozlu 66 cadde ve sokak, 24 kapı, 2 bedesten, 5 cami, 1 mektep, 7 çeşme, 10 kuyu, 1 sebil, 17 han ve 4000 dükkân bulunur.

Tarihteki adı Çarşı-yı Kebir (Büyük Çarşı)’dir. Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde 17. yüzyılda Kapalıçarşı’da 4399 dükkân, 2195 hücre, 497 dolap, 2 lokanta, 12 mahzen, 1 hamam, 1 cami, 10 mescid, 16 çeşme, 8 tulumbalı kuyu, 24 işhanı, 1 mektep ve 1 türbe bulunduğunu yazmıştır.

Osmanlı İmparatorluğu zamanında Kapalıçarşı’da mücevher, kıymetli maden, kürk gibi değerli eşyalar ve devlet hazineleri saklanmıştır.

Kapalıçarşı’nın çekirdeğini 2 bedesten (Bedesten: değerli malların satılması için inşa edilmiş, kubbelerle örtülü büyük yapıdır) oluşturur. 1460 yılında inşa edilen ilk bedesten Cevahir adını taşır. Bu bedestenin geliri Ayasofya’ya verilmek üzere Fatih Sultan Mehmet’e bırakılmıştır. Daha sonra buraya dükkânlar yapılmıştır.

Cevahir Bedesteni 15 ayrı bölüme ayrılır. Her bölüm kendi içinde kubbe ile örtülmüş bir görünüme sahiptir. Duvarlarının iç kısmında küçük hücreler vardır.

Diğer bedesten ise Sandal Bedesteni’dir. 50 kubbe ile çevrilidir. Burası kubbe tasarımı olarak Türk mimarisinin ünlü bir yapıtıdır.

Bu iki bedestenden, çarşının iç kaleleri olarak bahsedilir.

Kapalıçarşı’nın kapıları da oldukça ünlüdür. Bunlar: Kuyumcular, Nuruosmaniye, Sepetçi Han, Takkeciler, Tavuk Pazarı, Zenneciler, Beyazıt, Çarşı Kapı, Çuhacı Han, Mahmutpaşa.

Gelelim çarşıdaki hanlara: Ağa, Astarcı, Bodrum, Cebeci, Çuhacı, İç Cebeci, Kapılar, Kaşıkçı, Kebapçı, Kızlar Ağası, Sarnıçlı, Sorguçlu, Yolgeçen, Zincirli, Evliya.

Sokaklar ise şunlardır: Ağa, Altuncular, Acı Çeşme, Aynacılar, Basmacılar, Çuhacı Hanı, Fesciler, Hacı Hasan, Hacı Hüsnü, İplikçiler, Kalpakçılar, Karakol, Kavaflar, Kazazlar, Kolancılar, Kürkçüler, Lütfullah Efendi, Mercan Çıkmazı, Parçacılar, Ressam, Sandal, Serpuççular, Takkeciler, Terzibaşı, Varakçıhan, Yorgancılar, Yüncü Hasan, Zenneciler.

Kapalıçarşı 2014 yılında dünyada en çok ziyaret edilen turistik yerler arasında 91.250.000 ziyaretçi ile 1. sırada gösterilmiştir. Burası dünyanın ilk alışveriş merkezidir.

Bütün önemli Osmanlı şehirlerinde olduğu gibi İstanbul’da da fetihten sonra bugün İç Bedesten denilen çok kubbeli kapalı mekân inşa edilmiştir. Buradaki amaç ticaretin burada toplanmasını sağlamaktı. Fatih Sultan Mehmet tarafından vakıflara gelir sağlamak amacı ile inşa ettirilen bedestenin önceleri “Büyük Bedesten” ya da “İç Bedesten” denilen ve günümüzde büyük çarşının ortasında kalmış olan 15 kubbeli büyük bir yapı olduğu bilinmektedir.

İkinci bedesten olan Sandal Bedesteni’nin ise üstü sağlam kemerle oturtulan 20 kubbe ile örtülüdür. Evliya Çelebi Sandal Bedesteni’nin Fatih zamanında yapıldığını söylemektedir.

Evliya Çelebi zamanında Kapalıçarşı’yı çok büyük bir kale olarak görmektedir. Tüm şehrin ekonomik gücü Kapalıçarşı’da olduğu için bankalar da buraya yakın bölgelere yapılarak ekonominin merkezinin Kapalıçarşı olması sağlanmıştır. Meşrutiyet’e kadar Kapalıçarşı’da bir lonca sistemi devam etmiştir. Sonraları lonca sisteminin önemini yitirmesi üzerine ticaret günün koşullarına göre şekillenmiştir.

Kapalıçarşı’da birçok iş kolu bulunduğu için bunlar ayrılarak bir yere yerleşmiştir. Aynacılar ayrı, kumaşçılar ayrı, dericiler ayrı yerdedir.

Kapalıçarşı sadece bir alışveriş merkezi olmasının dışında kültürel ve tarihi bir simgedir de. Günümüzde de en önemli turistik merkezlerden biridir. Aynı zamanda zanaatkârlık ve el sanatlarının yaşatıldığı bir merkezdir.

Kapalıçarşı’nın yapı malzemesi ahşap olduğu için birçok yangın geçirmiştir. İlk yangın 1546’da çıkmıştır. Sonra 1766 ve 1894 depremleri ile çarşı çok zarar gördü. En büyük yangını ise 1954’te gerçekleşti. 28 gün süren yangına itfaiye 4 gün sonra içeri girerek müdahale etti. 1394 dükkân tamamen yandı.

Gelelim çarşıdan yapılacak alışverişlere. Bunlar: İznik çinisi, cam, deri ürünler, tekstil ürünleri, takı, kilim, halı, özel yapım takılar.

Aynacılar Sokağı’nda döviz ve altın satan dükkânlar bulunur. Kuyumcular Caddesi ise kuyumculara ayrılmıştır.

Kapalıçarşı’nın fotoğrafları en güzel Zincirli Han’da çekiliyor. Nuruosmaniye Kapısı’ndan girip 2. sokağı dönünce Zincirli Han bu yolun sonunda yer alıyor.

Bakır alışverişi için Cebeci Han’a gitmek gerekiyor. Takkeciler Caddesi ise el yapımı çinilerin yer aldığı bir cadde. El dokuması halılar Kolancılar ve Terziler sokaklarında yer alıyor.

Evliya Çelebi 1640 yılında Kapalıçarşı esnafını şu sözleri ile anlatıyordu: “…. İstanbul’un kalabalık ve seçme yerinde Osmanoğulları’nın büyük hazinesidir ki güya kahkaha kalesidir. Bütün sefere gidenlerin, vezirlerin ve ayanın malları buradadır ki yer altında nice yüz demir kapılı mahzenleri vardır… Doğuya açılan kuyumcular kapısı vardır ki bu kapı üzerinde kanatlarını açmış korkunç bir kuş sureti vardır. Bu sureti kapıya nakşetmekteki amaç şuydu: Kazanç denilen şey havaya uçan vahşi bir kuştur. Eğer bu kuşu nezaketle avlayabilirsen bu bezistanda kâr edebilirsin.”

Yazımı şair Orhan Veli Kanık’ın ünlü Kapalıçarşı şiiri ile bitirmek istiyorum.

Giyilmemiş çamaşırlar nasıl kokar bilirsin

Sandık odalarında

Senin de dükkânın öyle kokar işte

Ablamı tanımazsın

Hürriyet’te gelin olacaktı, yaşasaydı

Bu teller onun telleri

Bu duvak onun duvağı işte

Ya bu çamurdaki kadınlar?

Bu mavi mavi

Bu yeşil yeşil fistanlı…

Geceleri de ayakta mı dururlar böyle?

Ya bu pembezar gömlek?

Onun da bir hikâyesi yok mu?

Kapalıçarşı deyip geçme

Kapalıçarşı

Kapalı kutu.

Evet, gerçekten de Kapalıçarşı bir kapalı kutu. O zaman haydi bu kapalı kutuyu keşfetmeye. Biliyorum ki çok beğeneceksiniz.